Dava şartı arabuluculuk; iş, ticari (konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri), tüketici, kira, taşınır ve taşınmaz ortaklığının giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında uygulanır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren iş, tüketici ve 6325 sayılı Kanun'un 18/B maddesindeki uyuşmazlıklarda üç hafta (zorunlu hâlde en fazla bir hafta uzatma), ticari uyuşmazlıklarda altı hafta (en fazla iki hafta uzatma) içinde süreci bitirir. Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur, hak düşürücü süre işlemez. İşe iadede son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır.
Aşağıda kapsamı, süreleri ve son tutanaktan sonra yapılacakları sırayla ele alıyoruz.
Hangi uyuşmazlıklarda dava şartı?
Dava şartı arabuluculuğun genel usulü 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun (HUAK) 18/A maddesindedir. Kapsam ise farklı kanunlara dağılmıştır:
- İş uyuşmazlıkları (7036 s. İş Mahkemeleri Kanunu m. 3): Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talepleri. İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davaları kapsam dışıdır.
- Ticari uyuşmazlıklar (TTK m. 5/A): Ticari davalardan, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri.
- Tüketici uyuşmazlıkları (6502 s. Kanun m. 73/A): Tüketici mahkemesinde görülecek davalar. Tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar, hakem heyeti kararlarına itirazlar ve taşınmazın aynından doğan davalar gibi istisnalar vardır.
- HUAK m. 18/B (1 Eylül 2023'ten itibaren): Kiralanan taşınmazların İİK'ya göre ilamsız icra yoluyla tahliyesi hariç olmak üzere kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar; taşınır ve taşınmaz mallarda ortaklığın giderilmesi; 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'ndan doğan uyuşmazlıklar; komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar.
"Ortaklığın giderilmesi" ibaresi Anayasa Mahkemesi önüne gelmiş, Mahkeme 27 Haziran 2024 tarihli kararla (E. 2023/178, K. 2024/125) ibarenin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir.
Arabulucunun süreleri
- İş, tüketici ve HUAK m. 18/B uyuşmazlıkları: Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde süre en fazla bir hafta uzatılabilir.
- Ticari uyuşmazlıklar: Altı hafta; zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatma.
Bu süreler arabulucuya verilmiş görev süreleridir. Süre dolduğunda arabulucu anlaşamama tutanağı düzenleyerek süreci bitirir. Süre hesabında sayım, başvuru tarihinden değil arabulucunun görevlendirildiği tarihten başlar.
Zamanaşımı ve hak düşürücü süreye etkisi
HUAK m. 18/A'ya göre arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Pratik sonuç şudur: başvuru günü işlemiş olan süre korunur, son tutanak günü kalan kısım yeniden işlemeye başlar. Süre başvurudan önce dolmuşsa arabuluculuk onu canlandırmaz.
Bu nedenle başvuru tarihini ve son tutanak tarihini dosyaya ayrı ayrı kaydedin. Kalan süre çoğu zaman günlerle ölçülür ve son tutanak tarihinden sonra tekrar hesaplanması gerekir.
Son tutanaktan sonra dava açma
Kanun kural olarak son tutanaktan sonra ayrı bir dava açma süresi öngörmez; dava, kalan zamanaşımı veya hak düşürücü süre içinde açılır. Bunun en önemli istisnası işe iadedir:
- İşe iade (4857 s. İş Kanunu m. 20): İşçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.
Kendine özgü dava açma süresi bulunan diğer işlerde (örneğin itirazın iptali davasının bir yıllık süresi) o süre, arabuluculukta geçen dönem hesaba katılmadan işletilir. Hesabı yaparken ücretsiz süre hesaplama aracından yararlanabilirsiniz.
Dilekçe ve usul
Davacı, anlaşmaya varılamadığını gösteren son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylanmış örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır. Eklenmemişse mahkeme bir haftalık kesin süre vererek tutanağın sunulmasını ister; sunulmazsa dava usulden reddedilir. Hiç arabulucuya başvurulmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Taraflardan biri geçerli mazereti olmaksızın ilk toplantıya katılmazsa, son tutanakta bu durum belirtilir ve yargılama giderleri bakımından aleyhe sonuç doğar.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada güncel mevzuatı kontrol edin. Kapsam, son yıllarda birkaç kez genişletildi; başvurudan önce yürürlükteki metne bakmak gerekir.
Adliom'da
Adliom'da arabuluculuk başvurusunu ve son tutanak tarihini davaya bağlı süre olarak girersiniz. Program dava açma için kalan son günü adli tatil ve hafta sonunu hesaba katarak bulur, ajandaya koyar ve WhatsApp bildirimiyle hatırlatır. Ayrıntılar dava ve süre takibi sayfasında.
Sık sorulanlar
Kira uyuşmazlıklarında arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Evet. 1 Eylül 2023'ten itibaren kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda arabuluculuk dava şartıdır (HUAK m. 18/B). Kiralanan taşınmazın İİK'ya göre ilamsız icra yoluyla tahliyesi bu kuralın dışındadır.
Ticari arabuluculuk kaç hafta sürer?
Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır. Zorunlu hâllerde bu süre en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m. 5/A).
İş arabuluculuğu ne kadar sürer?
Arabulucu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla bir hafta uzatılabilir. Tüketici uyuşmazlıklarında ve HUAK m. 18/B kapsamındaki kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarında da aynı süre uygulanır.
Arabuluculuk zamanaşımını durdurur mu?
Evet. Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (HUAK m. 18/A). Son tutanak tarihinden itibaren kalan süre işlemeye devam eder.
İşe iade davası son tutanaktan sonra ne zaman açılmalı?
Anlaşamama tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde açılmalıdır (4857 s. Kanun m. 20). Arabulucuya başvuru ise fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde yapılmalıdır.
Adliom’u yakından görün
Canlı demoyu şifresiz açın ya da büronuza özel teklif isteyin.