Türk Borçlar Kanunu'na göre genel zamanaşımı süresi on yıldır (TBK m. 146). Kira bedeli, faiz ve ücret gibi dönemsel edimler, vekâlet ve eser sözleşmesinden doğan alacaklar beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 147). Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşmede süre, öğrenmeden itibaren iki yıl ve her hâlde on yıldır (TBK m. 72, m. 82). Kıdem ve ihbar tazminatı ile yıllık izin ücreti beş yılda zamanaşımına uğrar (4857 s. Kanun ek m. 3). Çekte hamilin müracaat hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ayda, poliçe ve bonoda asıl borçluya karşı istem vadeden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar.
Aşağıda her süreyi başlangıç anıyla birlikte özetliyoruz. Bir dosyada süreyi hesaplarken en sık yapılan hata sürenin kendisini değil, başladığı günü yanlış belirlemektir.
Genel süre: on yıl (TBK m. 146)
Kanunda aksine bir hüküm yoksa her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir. Süre alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar (TBK m. 149). Sözleşmeye aykırılıktan doğan tazminat, kira sözleşmesinden doğan kira bedeli dışındaki talepler ve özel süre öngörülmeyen alacaklar bu kapsama girer.
Beş yıllık alacaklar (TBK m. 147)
TBK m. 147 altı grup sayar:
- Kira bedelleri, anapara faizleri ve ücret gibi diğer dönemsel edimler.
- Otel, motel, pansiyon ve tatil köyü gibi yerlerdeki konaklama bedelleri ile lokanta ve benzeri yerlerdeki yeme içme bedelleri.
- Küçük sanat işlerinden ve küçük çaplı perakende satışlardan doğan alacaklar.
- Ortaklık sözleşmesinden doğan ve ortaklar ile ortaklık arasındaki, ayrıca ortaklığın müdür, temsilci ve denetçileriyle ortaklık veya ortaklar arasındaki alacaklar.
- Vekâlet, komisyon ve acentelik sözleşmelerinden; ticari simsarlık ücreti dışında simsarlık sözleşmesinden doğan alacaklar.
- Yüklenicinin ağır kusurla hiç ya da gereği gibi ifa etmemesi dışında, eser sözleşmesinden doğan alacaklar.
Dönemsel edimlerde her taksit ayrı muaccel olur; zamanaşımı da her biri için ayrı işler. Beş yıl önceki kira bedeli düşerken son dönemlerinki talep edilebilir.
Haksız fiil (TBK m. 72)
Tazminat istemi, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren iki yılda, her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren on yılda zamanaşımına uğrar. Tazminat ceza kanunlarının daha uzun zamanaşımı öngördüğü cezayı gerektiren bir fiilden doğmuşsa, bu uzun ceza zamanaşımı süresi uygulanır. Trafik kazası ve yaralama dosyalarında bu kural sık sık sonucu değiştirir.
Sebepsiz zenginleşme (TBK m. 82)
Zenginleşmenin geri verilmesi istemi, hak sahibinin geri isteme hakkı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren iki yılda ve her hâlde zenginleşmenin gerçekleştiği tarihten itibaren on yılda zamanaşımına uğrar.
İşçilik alacakları
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 15. maddesiyle 4857 sayılı İş Kanunu'na eklenen ek 3. madde, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti, kötü niyet tazminatı ve eşit davranma ilkesine aykırılıktan doğan tazminat için zamanaşımını beş yıl olarak belirledi. Kural 25 Ekim 2017'de yürürlüğe girdi; bu tarihten önce işlemeye başlamış süreler eski hükümlere tabidir. Ücret, fazla çalışma, hafta tatili ve genel tatil ücreti gibi ücret niteliğindeki alacaklar zaten TBK m. 147 ve İş Kanunu m. 32 uyarınca beş yıllık süreye bağlıdır. Fesihle muaccel olan alacaklarda süre fesih tarihinden, dönemsel ücret alacaklarında her dönemin muacceliyetinden başlar. Kıdem tazminatı hesaplama aracıyla tutarı ayrıca kontrol edebilirsiniz.
Kambiyo senetleri (TTK m. 749 ve m. 814)
Poliçede kabul edene karşı istemler vade gününden itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Hamilin cirantalara ve düzenleyene karşı istemleri, süresinde çekilen protestonun tarihinden, "gidersiz iade" kaydı varsa vadeden itibaren bir yıldır. Bir cirantanın diğer cirantalara ve düzenleyene karşı istemleri, senedi ödediği veya kendisine dava yöneltildiği tarihten itibaren altı aydır. Bonoda düzenleyen, poliçeyi kabul eden gibi sorumlu olduğundan ona karşı süre de vadeden itibaren üç yıldır.
Çekte hamilin cirantalara, düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı müracaat hakları ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ayda zamanaşımına uğrar. Çeki ödeyen cirantanın diğerlerine karşı hakları da ödeme ya da kendisine dava açılması tarihinden itibaren altı aydır. Kambiyo vasfını yitiren senet, temel ilişkiye dayanılarak genel hükümlere göre takip edilebilir.
Zamanaşımının durması ve kesilmesi (TBK m. 153-156)
Durma, sürenin hiç başlamaması ya da başlamışsa durduğu sebebin ortadan kalktığı güne kadar işlememesidir. TBK m. 153 bu hâlleri sayar: velayet süresince çocukların ana babalarına karşı alacakları, vesayet süresince vesayet altındakilerin vasiye karşı alacakları, evlilik süresince eşlerin birbirine karşı alacakları, alacağın bir Türk mahkemesinde ileri sürülme olanağının bulunmadığı süre ve benzerleri. Sebep ortadan kalkınca süre kaldığı yerden devam eder.
Kesilme ise işlemiş süreyi siler ve yeni bir süre başlatır. TBK m. 154'e göre borçlunun borcu ikrar etmesi (faiz veya kısmi ödeme yapması, rehin veya kefil göstermesi gibi) ve alacaklının dava açması, def'i ileri sürmesi, icra takibi yapması veya iflas masasına başvurması zamanaşımını keser. Dava veya takiple kesilen zamanaşımı, tarafların her yargısal işlemiyle ve hâkimin her kararıyla yeniden kesilir (TBK m. 155). Borç bir senetle ikrar edilmiş ya da mahkeme kararına bağlanmışsa yeni süre her durumda on yıldır (TBK m. 156).
Arabuluculukta da özel kural vardır: başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur. Son gün hesabında bu durma dönemini ayrıca düşmek gerekir.
Zamanaşımı ile hak düşürücü süre farkı
Zamanaşımı hakkı ortadan kaldırmaz, yalnızca dava edilebilirliğini zayıflatır; borç eksik borca dönüşür. Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alamaz, borçlunun def'i olarak ileri sürmesi gerekir (TBK m. 161). Zamanaşımı kesilebilir ve durabilir. Zamanaşımına uğramış borç ödenirse geri istenemez.
Hak düşürücü süre ise hakkın kendisini sona erdirir. Hâkim bunu dosyanın her aşamasında kendiliğinden gözetir; süre kural olarak kesilmez ve durmaz. Bir sürenin hangi nitelikte olduğu dilekçenin kurgusunu değiştirir; kanunda açıkça belirtilmemişse içtihada bakmak gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut dosyada güncel mevzuatı kontrol edin. Bir sürenin son gününü bulmak için zamanaşımı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Adliom'da
Adliom'da zamanaşımı veya hak düşürücü süreyi ilgili davaya bağlarsınız. Program son günü adli tatil ve hafta sonunu hesaba katarak bulur, ajandaya koyar ve WhatsApp bildirimiyle hatırlatır. Süre takibinin nasıl çalıştığını dava ve süre takibi sayfasında görebilirsiniz.
Sık sorulanlar
Genel zamanaşımı süresi kaç yıldır?
Kanunda aksine hüküm bulunmadıkça her alacak için zamanaşımı on yıldır (TBK m. 146). Süre, alacağın muaccel olduğu tarihten itibaren işlemeye başlar.
Kira alacağı kaç yılda zamanaşımına uğrar?
Kira bedeli dönemsel bir edim olduğu için beş yıllık zamanaşımına tabidir (TBK m. 147/1). Her kira dönemi için süre o dönemin muaccel olduğu tarihten ayrı ayrı işler. Kira sözleşmesinden doğan diğer tazminat talepleri ise kural olarak on yıllık genel süreye tabidir.
Kıdem tazminatı zamanaşımı ne kadar?
25 Ekim 2017'den sonra sona eren iş sözleşmelerinde kıdem tazminatı beş yılda zamanaşımına uğrar (4857 s. Kanun ek m. 3). Süre iş sözleşmesinin sona erdiği tarihten başlar. İhbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve kötü niyet tazminatı için de süre beş yıldır.
İcra takibi zamanaşımını keser mi?
Evet. TBK m. 154'e göre icra takibi yapılması zamanaşımını keser ve yeni bir süre başlatır. Takip içinde yapılan her işlem de zamanaşımını yeniden keser.
Hâkim zamanaşımını kendiliğinden dikkate alır mı?
Hayır. Zamanaşımı bir def'idir, borçlu ileri sürmedikçe hâkim kendiliğinden dikkate alamaz (TBK m. 161). Hak düşürücü süre ise hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.
Adliom’u yakından görün
Canlı demoyu şifresiz açın ya da büronuza özel teklif isteyin.